Probleemomschrijving: Om een witbalans te begrijpen, moeten we eerst even kijken waarom dit op onze toestellen zit of achteraf via software aangepast kan worden. De basis is de volgende: elk onderwerp, elk object, elke persoon, gewoonweg alles wat je ziet, is zichtbaar doordat dat onderwerp licht weerkaatst. Zo is het moeilijker om in zwart structuur te zien, vermits de zwarte kleur het licht absorbeert. Daarentegen merk je op een wit laken zeer snel vlekken op, aangezien wit het licht zeer goed weerkaatst. Meer weerkaatsing betekent dus: dus beter zien… Niet alleen wordt het door de weerkaatsing mogelijk om objecten te zien, maar ook een kleur wordt daardoor gevormd. En dat leidt ons tot het volgende: de kleur die een onderwerp weerkaatst, hangt zodoende ook af van de kleur van de lichtbron. Ons menselijk brein is in staat om kleurveranderingen die resulteren uit een ander belichting op te vangen en te corrigeren, maar voor een fototoestel is dat al iets moeilijker. De mens zal een wit voorwerp zowel in de schaduw, als in zonlicht of onder een gloeilamp altijd als wit aanzien. Maar een fototoestel moet dit zelf corrigeren, wat niet altijd perfect verloopt. Neem maar eens een foto van een object in daglicht, of op een tafel met bouwlampen erop gericht. Zonder correcties geeft dit een totaal verschillend beeld. Zo komen we bij het begrip ‘kleurtemperatuur’. Dit is de maat van de kleur die een lichtbron uitstraalt, uitgedrukt in graden Kelvin, vermits kleurtemperatuur de temperatuur is tot dewelke een voorwerp verhit zou moeten worden om licht in dezelfde golflengten uit te stralen. Daglicht wordt conventioneel rond de 5400K geacht, en waarden tussen 5000K en 5500K lijken wit. Lagere kleurtemperaturen, zoals van gloeilampen, komen geliger over en situeren zich rond de 3000K. De beginnende modelfotograaf die graag met bouwlampen wil werken om kosten te besparen, heeft dus meer werk dan de fotograaf die met daylight-lampen of flitsers werkt. De eerste zal namelijk zijn witbalans (de manier om via je fototoestel de kleurtemperatuur goed te krijgen) moeten aanpassen om geen gelige foto’s te krijgen. Telkens als je dus een nieuwe lichtomstandigheid krijgt, verkrijg je eveneens een andere kleurtemperatuur en moet je een andere witbalans instellen. Sluipt er plots een wolk voor de zon, dan zal de kleur van de lichtbron veranderen (niet theoretisch uiteraard; de zon blijft dezelfde kleurtemperatuur uitschijnen, maar wel praktisch). In de natuur heb je dat vrij vaak, en kan je dus niet met constant dezelfde witbalans op je toestel werken. Op slechts weinige toestellen kan je de Kelvin-waarde zelf instellen, maar op alle toestellen kan je wel zeggen in welke omstandigheid je je bevindt, namelijk daglicht, bewolkt, TL-verlichting, enzoverder. In een professionele studio zal je geen verschillen hebben, omdat studioflitsers of daylight-lampen daglicht produceren, en daar heb je bovendien ook altijd dezelfde kleurtemperatuur als je met dezelfde verlichtingsapparatuur werkt. Kijken we echter terug naar de fotograaf met bouwlampen, dan moeten we de volgende opmerking maken. Bij lage kleurtemperaturen levert een willekeurige kleine kleurverandering een groter kleurverschil op dan bij hogere kleurtemperaturen. Bouwlampen staan niet echt bekend om hun constante kleurtemperatuur, en het is dus moeilijker om de juiste witbalans in te stellen voor een reeks foto's. Oplossing: Er bestaat in deze problematiek van kleurtemperaturen een zeer eenvoudige oplossing, namelijk het werken in RAW-bestanden. Bij een foto genomen in RAW-formaat kan je achteraf in een RAW-convertor namelijk zeer snel en eenvoudig de kleurtemperatuur aanpassen. Maar ook vooraf kan je de kleurtemperatuur correct zetten. Een kleine opmerking die nog gemaakt moet worden: ook foto's in JPG of TIFF kunnen achteraf nog aangepast worden, maar dat gebeurt dan niet door de kleurtemperatuur, maar met de curves. Zoals al aangehaald, kan een kleine verandering in de kleurtemperatuur een groot effect hebben. En daarenboven willen we altijd graag de kleuren zoals ze waren, maar het is moeilijk om je dat tussen vele foto's te herinneren. En hier komt het nut van een grijskaart kijken. Zowel de natuurfotograaf als de studiofotograaf hebben hier een voordeel bij. De natuurfotograaf neemt twee foto's, één met en één zonder grijskaart op de foto. Zo kan ie achteraf de witbalans tot in de precisie juist zetten. De studiofotograaf neemt één foto met een grijskaart, en kan achteraf in batch alle foto's naar die kleurtemperatuur gelijkzetten vermits hij onder constante kleurtemperatuur heeft gewerkt. Het kan ook op voorhand, zodat je geen softwarematige aanpassing achteraf nodig hebt, maar dat is toestelafhankelijk. De meeste toestellen kunnen namelijk een PRESET witbalans aanmaken. Dan houd je de grijskaart beeldvullend voor je lens, en dan gaat de camera de correcte kleurtemperatuur aan de hand daarvan meten en behouden voor alle foto's. Een leverancier van grijskaarten is Dynatech, gesitueerd in Nederland (http://www.dynatech.info). Deze danken we ook nog voor het ter beschikking stellen van materiaal voor dit artikel. Een bestelling bij Dynatech verloopt zeer vlot. De vlotte afhandeling en snelle verzending is een pluspunt. De grijskaart (in kredietkaartformaat of briefkaartafmeting) wordt goed verpakt, is van degelijke kwaliteit en wordt geleverd met een lanyard en gebruikshandleiding. Het is dan ook met deze grijskaarten dat we het nut in de praktijk zullen bekijken. Voor meer informatie kan je altijd op hun website terecht, waar tevens ook in een inleidende video te zien is wat het nut van grijskaarten is. De inhoud van ons pakketje kon je reeds zien bovenaan in dit artikel. Praktijkvoorbeeld: Hiervoor werden een aantal kleurrijke en donkere voorwerpen samengebracht; iedereen kent de kleuren wel van de gekozen objecten, en kan dus mee beoordelen. Er werd gebruik gemaakt van een lichttent en reproductielampen, die een constante kleurtemperatuur hebben. Aan de foto’s werden enkele kleine bewerkingen aangebracht. Ten eerste een crop om met gelijke beeldvulling te werken. Ten tweede werd de belichting opgetrokken. Dit hadden we tevens ook op voorhand kunnen doen, want een correcte belichting is een tweede functie van een grijskaart. Je belichting meten op een grijskaart is het meest accuraat, vermits deze 18% grijs is, wat gebruikt wordt én voor de kleuren, én voor je lichtmeter. Het is overduidelijk dat werken in RAW en mét een grijskaart de beste resultaten oplevert. Dit is ook zonder grijskaart te bekomen, maar neemt veel overbodige tijd in beslag. Onderaan zie je nog op een screenshot hoe eenvoudig het is om gewoon met je pipet op de grijskaart te klikken, en zo de precieze witbalans te bekomen.
Met het pipet:
|
